Alles over mij

De eerste jaren en voortschrijdend inzicht

Hoe je stadsgrachten blijvend schoonhoudt én aantrekkelijk maakt voor mens en dier

De gemeente Leiden had last van veel drijfvuil in de grachten, door meeuwen die afvalzakken openscheurden. Daardoor woei veel vuil het water in. De gemeente plaatste ondergrondse containers, maar bleef last houden van drijfvuil en kon de vinger er niet precies op leggen.

Ambtenaren raakten met mij in gesprek. Ik vroeg: “Zijn er hotspots, waar dat vuil zich ophoopt? Waar gaat het goed en waar drijft juist veel vuil?” De Havenwijk bleek geen probleem te zijn, omdat bewoners daar het drijfvuil zelf met een schepnet opvissen.

De gemeente zei: "Dat willen we elders ook!" Ik richtte daarop met een aantal partners de Taskforce Drijfvuilvissen op. Samen met Stichting de Leidse Rederij, reïntegreerders en de gemeente trokken we in het vaarseizoen elke 3 weken ten strijde tegen het afval in de grachten. Inmiddels gaat Plasticspotter er met de wekelijks volgeboekte kanovloot op uit. Geleid door Daniël Siepman, Liselotte Rambonnet en Auke-Florian Hiemstra zet dat echt zoden aan de dijk!

de kanovloot van Plastic Spotter, geleid door Daniël Siepman (links)

Grofvuil kwam ik regelmatig tegen als ik snorkelend de vissen telde in de Havenwijk. Die fietsen en winkelwagens haalde ik er met bewoners uit. Gijs Oud IJzer kwam ze graag ophalen. Voor veel deelnemers én passanten is zo'n 'fietskasteel' de eerste échte kennismaking met wat er in de grachten zit - en vooral met wat er wel en níet in thuishoort.

Inmiddels hebben we samen ontdekt dat deze kunstriffen veel vissen aantrekken: daarom leggen we watertuinen terug, die met hun grote wortelpartijen de vis weer teruglokken naar de opgeschoonde grachten. Dit is een mooi voorbeeld van voortschrijdend inzicht dat in samenwerking met alle partners in vijf jaar is behaald.

Een winkelwagen kan een compleet kunstrif worden en daarmee het begin van de voedselketen. Magneetvissen is inmiddels in heel Leiden verboden. Er gaat téveel natuur verloren en kapot door deze hobby.

Verbinding

Nagenoeg alle Leidse wateren staan met elkaar in verbinding, dus het vuil verspreidt zich gemakkelijk. Als je één wijk opschoont, help je daarmee andere wijken ook. Daarom is het zo belangrijk om dit probleem met zo veel mogelijk bewoners (en dus in zoveel mogelijk wijken) tegelijkertijd aan te pakken.

Ook hier is 'verbinding' het sleutelwoord: verbinding tussen verschillende partijen, zoals bewoners en de gemeente. Met mijn enthousiasme krijg ik snel mensen mee, die op hun beurt ook weer enthousiast worden.

Die verbinding heeft verschillende voordelen:

  • Bewoners zorgen samen voor een schonere omgeving en raken meer betrokken bij elkaar.
  • Terwijl ze bezig zijn, kijken ze voor het eerst dóór het wateroppervlak heen en leren daardoor hun 'onderwaterburen' beter kennen.
  • Meer sociale cohesie, meer woongenot én meer sociale controle zorgt voor een leukere buurt.
  • Gemeenten hoeven minder te doen voor meer resultaat.
  • Actieve bewoners faciliteren is de sleutel tot succes.
  • Gemeenten besparen daarmee geld.
  • Kinderen vinden het leuk om te helpen, vooral als je ze uitlegt dat in blikjes, zakjes en dergelijke beestjes kunnen zitten. Ze zijn lekker buiten en ze leren beter naar de natuur te kijken. Kinderen inspireren op hun beurt hun ouders weer.
Wat doet Aaf als Adviseur Stadsgrachten?

Ontwikkelen van passie voor stadsnatuur 

Tijdens het drijfvuilvissen zien mensen vaak voor het eerst een snoek of karper. Dat vergeten ze nooit meer! Zo ontwikkelen kinderen én volwassenen passie voor stadsnatuur en weten ze opeens waar ze het voor doen.

Vaak helpen ze daarna ook met vissenmonitoring, omdat ze écht geïnteresseerd zijn geraakt in wat er zoal leeft in de stadsgrachten.

Zo veel mogelijk goede PR

Een schone stad is goede PR voor de gemeente, ook voor toeristische branche. In Amsterdam speelt dat geregeld, maar dan in negatieve vorm; daar klagen bewoners en toeristen dat de stadswateren één grote vuilnisbelt lijken.

Positieve PR rondom de grachten komt in Leiden vaak voor: Aaf duikt regelmatig een bijzondere vondst op, zoals een kluis met inhoud of bijzonder dier. Dat is een mooi moment voor de lokale én social media, waardoor de gemeente positieve aandacht krijgt.

Verder boft ze dat veel ambtenaren goed méé en out of the box denken over de stadswatervragen die ik stel. Tot op heden is zij -voor zover ze weet- de enige stadssnorkelaar in het land. Het is een unieke functie die ze met liefde en passievol bekleedt.

Kreeften in de gracht

Elke stad heeft bijzondere diersoorten in de grachten, die je vaak niet verwacht. Leiden bijvoorbeeld heeft niet alleen vissen, maar ook enorm veel kreeften en een paar dozijn schildpadden.
Die vallen alléén op, als de grachten verder schoon ​​zijn. En dat bereik je alleen maar sámen, mét de bewoners.

De kreeftenplaag groeit: de bewoners -inmiddels ervaren vissenmonitors- zien minder waterplanten, troebeler water en zelfs ondervoede zwanen. Zij trekken aan de bel, waardoor het kreeftonderzoek nu op volle kracht vooruit gaat.

Crustacea bikken met de harde klauwen namelijk ook rubber, hout en zelfs oude mortel uit de kademuren, om een veilige woonomgeving te creëren. Dat leidt tot schade en dat is kostbaar.

Aaf snorkelt op 'ooghoogte' met kreeften, maar ook met hun natuurlijk vijanden. Zien die de tienpotigen inmiddels al als voer? Onderzoek in het veld en de stadsgrachtenaquaria vordert gestaag. Aaf verwacht dat wanneer je de natuurlijke vijanden in de watten legt, en als mensen meehelpen, de kreeftenstand vanzelf in balans komt met de rest van de natuur.

Gratis tips

Als je je grachten schoon en aantrekkelijk maakt voor dieren, wil je natuurlijk ook weten of de visstand verbetert. Dat doe je met zogeheten vissenmonitoring. Er zijn maar liefst 9 verschillende methoden, met elk z’n voor- en nadelen. Wil je weten welke het beste bij jouw gemeente past? Download dan mijn gratis tips!

Wie is Aaf Verkade

Door het project Kat uit de Gracht ben ik in de Leidse stadswateren terechtgekomen. Ik controleerde zwemmend of de kattenklimtouwen, die ik met mijn buurtgenoten had opgehangen, nog wel stevig aan de kademuren hingen. "Hé, wat is ons grachtenwater eigenlijk helder!" dacht ik. Ik zette mijn duikbril op, deed mijn zwemvliezen aan en begon te snorkelen. Ik noemde alles wat ik zag 'karper', maar dat klopte natuurlijk niet. Ik zwom al decennia met wilde dolfijnen, maar was vanaf toen meteen fan van het 'snorkelparadijs' voor mijn deur.

Snorkelen in schone stadswateren

Ik ben me gaan verdiepen in deze leefwereld en heb speciale toestemming gekregen van de gemeente: Ik ben namelijk de enige persoon in Leiden die snorkelend mag werken in de stadswateren. Zo ben ik nu al ruim 9 jaar bezig om voor de gemeente Leiden te inventariseren wat er leeft en hoe de biotopen onder water werken. Veel dieren hebben een eigen territorium onder het oppervlak. En bekend maakt bemind, waardoor meer bewoners helpen de grachten schoon te houden.

Aaf in haar element

Het leven in de blauwe stadsnatuur

Via het wijkproject Kat uit de gracht ben ik gaan meedenken over alternatieve reddingsmiddelen voor zwemmende katten, zoals watertuinen. Daardoor zagen buurtgenoten mij steeds vaker over één van de vele bruggen in mijn wijk hangen, om te kijken hoe die watertuinen erbij lagen. En ze zagen me snorkelen. Ze gingen mij volgen. Ik vertelde dan enthousiast over wat ik zag, en daar werden zij weer enthousiast van. Steeds vaker hielpen ze kluizen opduiken en detective spelen, om te kijken waar de inhoud vandaan kwam.

Zo is op organische wijze mijn buurt en vervolgens tientallen wijken heel betrokken geraakt bij de blauwe stadsnatuur. Velen helpen nog altijd met van alles en nog wat en ik ben de spin in hun stadsgrachtenweb. Ik breng Leidenaars, sportvissers en de gemeente op één lijn, om de stad optimaal te maken voor alle bewoners, boven én onder water.​

​Tegenwoordig adviseer ik gemeenten en instanties over dit soort burgerparticipatieprojecten in combinatie met natuuronderzoek. Educatieve instellingen zoals kinderopvang, basis- en middelbare scholen weten me te vinden voor extracurriculair onderwijs: Ik geef op maat gemaakte, unieke presentaties vanuit het water en neem vaak grachtbewoners mee. Zo sta ik voor de klas, zowel voor kinderen als docenten!

De organisaties met wie ik de blauwe stadsnatuur op de kaart zet, zijn o.a.:

Vaak in de media

Ik ben met mijn unieke werk al vaak in de media geweest. Niet alleen in lokale kranten, maar ook in de landelijke media, zoals de NRC en bij Vroege Vogels op tv en de radio. Ik word zelfs zó vaak benaderd voor interviews en reportages, dat ik journalisten regelmatig moet teleurstellen. 

Kan ik je helpen?

In Leiden is mijn werk begonnen, maar ik word ook steeds meer door opdrachtgevers uit andere gemeenten benaderd. Wil je weten of ik ook jou kan helpen? Meld je dan aan voor de grachtenscan en dowload ook alvast mijn gratis tips.

Contact

Aaf Verkade, adviseur stadsgrachten

Postadres:
Kijfgracht 12
2312 RZ Leiden
KvK-nr.: 64674487

Contact alleen per e-mail!

E-mailadres: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Ik ben niet telefonisch bereikbaar. Omdat ik het erg druk heb, wil ik ongestoord kunnen werken. Alleen zo kan ik mijn opdrachtgevers goed werk leveren.

Blijf op de hoogte!

Wil je op de hoogte blijven van belangrijke ontwikkelingen over stadswateren en alles wat daarmee te maken heeft?

© Aaf Verkade, Adviseur Stadsgrachten | Disclaimer | Privacy Policy (pdf) | Algemene voorwaarden