Over mij

Hoe je stadsgrachten blijvend schoonhoudt én aantrekkelijk maakt voor mens en dier

De gemeente Leiden had last van veel drijfvuil in de grachten, door meeuwen die afvalzakken openscheurden. Daardoor woei veel vuil het water in. De gemeente plaatste ondergrondse containers, maar bleef last houden van drijfvuil en kon de vinger er niet precies op leggen.

Ambtenaren raakten met mij in gesprek. Ik vroeg: “Zijn er hotspots, waar dat vuil zich ophoopt? Waar gaat het goed en waar drijft juist veel vuil?” De Havenwijk bleek geen probleem te zijn, omdat bewoners daar het drijfvuil zelf met een schepnet opvissen.

De gemeente zei: "Dat willen we elders ook!" Ik richtte daarop met een aantal partners de Taskforce Drijfvuilvissen op. Samen met Stichting de Leidse Rederij, reïntegreerders en de gemeente trekken we in het vaarseizoen elke 3 weken ten strijde tegen het afval in de grachten. En dat zet zoden aan de dijk!

Grofvuil kwam ik regelmatig tegen als ik snorkelend de vissen telde in de Havenwijk. Die fietsen en winkelwagens haalde ik er met bewoners uit. Voor veel van hen is dat de eerste échte kennismaking met wat er in de grachten zit - en vooral met wat er wel en níet in thuishoort.

Verbinding

Nagenoeg alle Leidse wateren staan met elkaar in verbinding, dus het vuil verspreidt zich gemakkelijk.
Als je één wijk opschoont, help je daarmee andere wijken ook. Daarom is het zo belangrijk om dit probleem met zo veel mogelijk bewoners (en dus in zoveel mogelijk wijken) tegelijkertijd aan te pakken.
Ook hier is 'verbinding' het sleutelwoord: verbinding tussen verschillende partijen, zoals bewoners en de gemeente. Met mijn enthousiasme krijg ik snel mensen mee, die op hun beurt ook weer enthousiast worden.

Die verbinding heeft verschillende voordelen:

  • Bewoners zorgen samen voor een schonere omgeving en raken meer betrokken bij elkaar.
  • Terwijl ze bezig zijn, kijken ze voor het eerst dóór het wateroppervlak heen en leren daardoor hun 'onderwaterburen' beter kennen.
  • Meer sociale cohesie, meer woongenot én meer sociale controle zorgt voor een leukere buurt.
  • Gemeenten hoeven minder te doen voor meer resultaat.
  • Actieve bewoners faciliteren is de sleutel tot succes.
  • Gemeenten besparen daarmee geld.
  • Kinderen vinden het leuk om te helpen, vooral als je ze uitlegt dat in blikjes, zakjes en dergelijke beestjes kunnen zitten. Ze zijn lekker buiten en ze leren beter naar de natuur te kijken. Kinderen inspireren op hun beurt hun ouders weer.

Tijdens het drijfvuilvissen zien mensen vaak voor het eerst een snoek of karper. Dat vergeten ze nooit meer! Zo ontwikkelen kinderen én volwassenen passie voor stadsnatuur en weten ze opeens waar ze het voor doen. Vaak helpen ze daarna ook met vissenmonitoring, omdat ze écht geïnteresseerd zijn geraakt in wat er zoal leeft in de stadsgrachten.

Zo veel mogelijk PR voor de gemeente

Een schone stad is goede PR voor de gemeente, ook voor toeristische branche. In Amsterdam speelt dat op dit moment, maar dan in negatieve vorm; daar klagen toeristen dat de stadswateren één grote vuilnisbelt lijken.

Positieve PR rondom de grachten komt in Leiden vaak voor: ik duik regelmatig een bijzondere vondst op, zoals een kluis met inhoud. Dat is een mooi moment voor de lokale én social media, waardoor de gemeente positieve aandacht krijgt.

Kreeften in de gracht

Elke stad heeft bijzondere diersoorten in de grachten, die je vaak niet verwacht. Leiden bijvoorbeeld heeft niet alleen vissen, maar zelfs kreeften en schildpadden!

Maar die vallen alléén op, als de grachten verder schoon ​zijn. En dat bereik je alleen maar sámen, mét de bewoners.

Gratis tips

Als je je grachten schoon en aantrekkelijk maakt voor dieren, wil je natuurlijk ook weten of de visstand verbetert. Dat doe je met zogeheten vissenmonitoring. Er zijn maar liefst 9 verschillende methoden, met elk z’n voor- en nadelen. Wil je weten welke het beste bij jouw gemeente past? Download dan mijn gratis tips!

Wie is Aaf Verkade?

Door het project Kat uit de gracht in Leiden, ben ik in de grachten terechtgekomen. Ik controleerde zwemmend of de kattenklimtouwen, die ik met mijn buurtgenoten had opgehangen, nog wel stevig aan de kademuren hingen. "Hé, wat is ons grachtenwater eigenlijk helder!" dacht ik. Ik zette mijn duikbril op, deed mijn zwemvliezen aan en begon te snorkelen. Ik noemde alles wat ik zag 'karper', maar dat klopte natuurlijk niet. Ik zwom al decennia met wilde dolfijnen, maar was vanaf toen meteen fan van het 'snorkelparadijs' voor mijn deur

Ik ben me gaan verdiepen in deze leefwereld en heb speciale toestemming gekregen van de gemeente: Ik ben namelijk de enige persoon in Leiden die snorkelend mag werken in de stadswateren. 
 
Zo ben ik nu al ruim 5 jaar bezig om voor de gemeente Leiden te inventariseren wat er leeft en hoe de biotopen onder water werken. Elk dier heeft namelijk zijn eigen fascinerende territorium onder het oppervlak. En bekend maakt bemind!

Via het wijkproject Kat uit de gracht ben ik gaan meedenken over alternatieve reddingsmiddelen voor zwemmende katten, zoals watertuinen. Daardoor zagen buurtgenoten mij steeds vaker over één van de vele bruggen in mijn wijk hangen, om te kijken hoe die watertuinen erbij lagen. En ze zagen me snorkelen. Ze gingen mij volgen. Ik vertelde dan enthousiast over wat ik zag, en daar werden zij weer enthousiast van. Steeds vaker hielpen ze kluizen opduiken en detective spelen, om te kijken waar de inhoud vandaan kwam.

Schildpadden en meerkoeten delen vaak dit reddingsnestje

Een mini-watertuin of reddingsnestje, met verschillende bewoners

Zo is op organische wijze mijn buurt heel betrokken geraakt bij onze stadsnatuur. Velen van helpen nog altijd met van alles en nog wat en ik ben de spin in hun stadsgrachtenweb. Ik breng hen, sportvissers en de gemeente op één lijn, om de stad optimaal te maken voor alle bewoners, boven én onder water.​

​Tegenwoordig adviseer ik gemeenten en instanties over dit soort burgerparticipatieprojecten en duurzaamheid. Enkele organisaties waarvoor ik dit gedaan heb:

Hoogheemraadschap van Rijnland
RAVON-logo
Nacht van Kunst en Kennis, Universiteit Leiden
oninklijk-nederlands-waternetwerk
KNNV - landelijke vereniging en afd. Leiden
Visser 't Hooft Lyceum, Leiden

RAVON is één van mijn vele samenwerkingspartners. Een volledig overzicht staat op de pagina Samenwerkingspartners.

Vaak in de media

Ik ben met mijn unieke werk al vaak in de media geweest. Niet alleen in lokale kranten, maar ook in de landelijke media, zoals de NRC en bij Vroege Vogels op tv. Ik word zelfs zó vaak benaderd voor interviews en reportages, dat ik journalisten regelmatig moet teleurstellen.

Kan ik je helpen?

In Leiden is mijn werk begonnen, maar ik word ook steeds meer door opdrachtgevers uit andere gemeenten benaderd. Wil je weten of ik ook jou kan helpen? Meld je dan aan voor de grachtenscan en dowload ook alvast mijn gratis tips.

Deze website gebruikt cookies, maar geen cookies die gebruiksgegevens opslaan of analyseren. Alleen cookies die bepaalde functies (plugins) op onze site mogelijk maken. Lees ons Privacy Statement.
Scroll Up